Dolly Parton (80) overleden: een stem vol geloof, warmte en soms ook tegenstrijdigheden

De Amerikaanse zangeres, songwriter en actrice Dolly Parton is op 80-jarige leeftijd overleden. Haar familie maakte het nieuws dinsdag bekend. In een verklaring namens de familie zei haar neef Bryan Seaver dat Parton “in het licht heeft geleefd en nu in de armen van Jezus is”, herenigd met haar echtgenoot Carl Dean, haar ouders en andere geliefden die haar voorgingen. Parton overleed in haar woning in Nashville, na een korte strijd tegen kanker. Met haar dood verliest de wereld niet alleen een van de grootste countryartiesten aller tijden, maar ook een vrouw die gedurende haar lange carrière opvallend open over God, gebed en haar christelijke achtergrond bleef spreken.

Dolly Rebecca Parton werd in 1946 geboren in een arm gezin met twaalf kinderen in de bergen van Oost-Tennessee. Het gezin beschikte nauwelijks over materiële rijkdom, maar geloof, muziek en kerk vormden een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven. Haar grootvader was pinksterprediker en als kind zong Parton de liederen die zij in de kerk hoorde. Die geestelijke wortels verdwenen nooit volledig uit haar leven. Zelfs toen ze uitgroeide tot een wereldster met platinablond haar, hoge hakken, glinsterende kleding en een zorgvuldig uitvergrote publieke persoonlijkheid, bleef zij vertellen dat haar geloof haar met beide benen op de grond hield.

Haar bekendste muziek was doorgaans country en pop, maar het evangelie klonk regelmatig door haar werk heen. In verschillende perioden nam Parton gospelmuziek op en werkte zij samen met uitgesproken christelijke artiesten. Met for KING + COUNTRY nam zij een nieuwe versie op van God Only Knows, waarvoor zij gezamenlijk een Grammy Award ontvingen. Ook zong zij met Zach Williams de grote christelijke radiohit There Was Jesus. Na haar overlijden schreven Joel en Luke Smallbone dat haar liefde voor hen onverwacht was geweest en dat haar vriendelijkheid voor de wereld buitengewoon was. Zij besloten hun eerbetoon met de woorden dat ze haar “hier beneden” zullen missen.

Het is gemakkelijk om na het overlijden van een geliefde beroemdheid alleen nog maar met grote, warme woorden te spreken. De platenverkoop wordt genoemd, de prijzen worden geteld en ieder vriendelijk gebaar krijgt achteraf bijna Bijbelse proporties. Maar Dolly Parton was geen heilige in de rooms-katholieke betekenis en evenmin een evangelische voorganger met een altijd even helder uitgewerkte geloofsleer. Zij was een wereldberoemde entertainer die zichzelf christen noemde, openlijk bad en over Jezus sprak, maar daarnaast uitspraken deed die niet altijd zonder meer overeenkwamen met een klassieke Bijbelse geloofsbelijdenis. In haar publieke denken liepen christelijk geloof, persoonlijke intuïtie, algemene spiritualiteit en een zeer ruime opvatting van acceptatie soms door elkaar heen. Ook sprak zij op momenten speculatief over onderwerpen als goddelijke energie en zelfs reïncarnatie.

Dat vraagt om eerlijkheid. Liefde betekent binnen het christelijk geloof niet dat waarheid onbelangrijk wordt of dat iedere overtuiging automatisch met het evangelie verenigbaar is. Jezus kwam niet alleen om mensen te bevestigen, maar om hen te redden, te vergeven en tot bekering te roepen. Het goede dat iemand doet, hoe indrukwekkend ook, vormt geen toegangskaart tot de hemel. Wie nu met volledige stelligheid verklaart dat Dolly Parton bij Jezus is, spreekt daarom verder dan een mens kan weten. Haar familie mag die hoop uitspreken en christenen mogen verlangen dat haar vertrouwen werkelijk op Christus gevestigd was, maar uiteindelijk kent alleen God het hart. Een overlijdensbericht is geen canonisatieprocedure en populariteit is geen bewijs van eeuwig behoud.

Tegelijkertijd zou het kil en oneerlijk zijn om haar geloof slechts als een marketinglaag rond haar carrière af te doen. Daarvoor was het te diep met haar leven verweven en waren de zichtbare gevolgen te groot. Parton sprak niet alleen over liefde en vrijgevigheid; zij zette haar vermogen en invloed daadwerkelijk in om anderen te helpen. Via haar Imagination Library ontvingen miljoenen kinderen gratis boeken. Zij steunde slachtoffers van natuurrampen, hielp gezinnen in nood en investeerde grote bedragen in onderwijs en medisch onderzoek. Haar vrijgevigheid was niet incidenteel en hoefde zelden met veel lawaai aangekondigd te worden. In een entertainmentwereld waarin christelijke taal soms vooral wordt gebruikt om een marktsegment te bereiken, liet zij in haar handelen meer barmhartigheid zien dan menig artiest die zichzelf nadrukkelijker als christelijk profileert.

Parton bezat bovendien het zeldzame vermogen om groot te zijn zonder voortdurend anderen klein te hoeven maken. Achter haar extravagante uiterlijk zat een scherpe zakenvrouw die heel goed begreep hoe de muziekindustrie werkte, maar die haar humor vaak tegen zichzelf richtte. Ze kende haar publieke imago, speelde ermee en leek er nooit volledig door te worden opgeslokt. Haar beroemde uitspraak dat het “veel geld kostte om er zo goedkoop uit te zien” typeerde die zelfkennis. Ze kon zichzelf relativeren zonder haar afkomst te verloochenen en wist mensen uit totaal verschillende maatschappelijke, politieke en levensbeschouwelijke werelden aan zich te binden.

Juist daarin lag zowel haar kracht als haar zwakte vanuit christelijk perspectief. Haar boodschap van liefde en acceptatie opende deuren naar mensen die door kerken vaak hard of liefdeloos waren behandeld. Dat verdient erkenning. Maar acceptatie werd bij haar soms zo breed dat de Bijbelse spanning tussen genade en waarheid vrijwel verdween. Christelijke liefde zegt niet dat alles goed is zoals het is; zij zegt dat niemand buiten het bereik van Gods genade hoeft te blijven. Jezus ontving mensen zoals zij waren, maar liet hen niet noodzakelijk zoals Hij hen aantrof. Wanneer alleen het eerste deel wordt verteld, blijft een warm maar onvolledig evangelie over.

Toch hoeft haar dood geen aanleiding te zijn om met een dogmatische meetlat boven haar graf te gaan staan. Het laatste oordeel behoort niet aan bewonderaars, journalisten, predikanten of critici toe. Het behoort aan God, Die volmaakt rechtvaardig is en tegelijkertijd rijk aan barmhartigheid. Wij kunnen slechts vaststellen dat Dolly Parton gedurende haar leven herhaaldelijk over haar geloof in God en haar liefde voor Jezus sprak, dat zij bad, geestelijke muziek maakte en op grote schaal goeddeed aan anderen. Daarnaast kunnen we eerlijk benoemen dat haar publieke theologie niet altijd helder of Bijbels consistent was. Beide constateringen kunnen naast elkaar bestaan.

Dolly Parton laat een enorme muzikale erfenis achter, maar ook een eenvoudigere vraag: wat doen wij met wat God ons heeft toevertrouwd? Zij kreeg talent, invloed en rijkdom en gebruikte daarvan aantoonbaar veel om anderen op te tillen. Dat maakt haar niet zondeloos en bewijst niets over haar eeuwige bestemming, maar het is wel een nalatenschap die respect verdient. Terwijl de wereld afscheid neemt van haar stem, haar humor en haar bijna bovennatuurlijke hoeveelheid glitter, mogen christenen met dankbaarheid terugkijken op het goede dat zij bracht en tegelijk vasthouden aan de waarheid dat uiteindelijk niet roem, vriendelijkheid of zelfs religieuze taal redt. Onze hoop ligt uitsluitend in Jezus Christus.